Vai trò của nghệ thuật Hợp xướng trong đời sống âm nhạc (Phần 2 - hết)

(Tác giả: Lê Vinh Hưng)

Với hoạt động sáng tác âm nhạc

Nghệ thuật thanh nhạc nói chung và hợp xướng nói riêng có vai trò không nhỏ trong việc tạo tiền đề, cơ sở và động lực của lao động sáng tạo, đồng thời hỗ trợ đắc lực cho công việc của người sáng tác âm nhạc. Trong thực tiễn đời sống âm nhạc thì nhạc sĩ được công chúng biết đến nhiều hơn cả, nếu họ quan tâm đến cả sáng tác thanh nhạc và khí nhạc.

Vai trò của nghệ thuật hợp xướng đối với hoạt động sáng tác âm nhạc thể hiện trước hết ở việc cung cấp dữ liệu, chất liệu âm nhạc cho công việc sáng tác. Những bài hòa thanh bốn bè theo kiểu học đường mới chỉ là kiến thức tiền đề. Tuy nhiên, trong thực tiễn thì những bài fuy gơ và những bài hòa âm sạch sẽ, người ta thường chưa chú ý đến hiệu quả thật của các giọng (ví dụ: thường các bè nữ trầm viết quá thấp, do đó mất cân bằng với các bè nữ cao và nam cao; đôi khi bè nam trầm viết cách quá xa với những bè khác, nên khó có thể hòa hợp với nhau). Đối với bài tập ở trường, người ta đã cấm hoặc tránh một số cách dùng cho là không tốt, song thực tế cách dùng này khi áp dụng vào giọng hát lại rất tốt. Ngay cả các nhạc sĩ nổi tiếng như J.S. Bach, W.A. Mozart cũng đã viết những đoạn nhạc với hòa âm có vẻ phạm vào lỗi cấm theo luật hòa thanh, nhưng lại có hiệu quả tốt đối với giọng hát. Mặt khác, nhiều đoạn của các bài fuy gơ hoặc bài làm hòa thanh được giải ở các kỳ thi, khi dựng bằng giọng hát lại ít hiệu quả so với khi dùng cho đàn dây, đàn oóc gơ hoặc piano. Bởi vậy, khi viết cho hợp xướng, phải luôn căn cứ trên cơ sở âm vang thật của các giọng và những kinh nghiệm thực tiễn trong quá trình sáng tác hợp xướng mang lại.

Hợp xướng cũng giúp gợi mở ý tưởng cho sáng tác các thể loại âm nhạc khác. Các nhạc sĩ muốn viết được thể loại âm nhạc lớn như thanh xướng kịch, opera… thì cần có sự hiểu biết về nghệ thuật và kỹ thuật viết hợp xướng, bởi hợp xướng là một thành phần quan trọng trong các thể loại âm nhạc đó. Việc viết tác phẩm hợp xướng đòi hỏi người sáng tác vừa có cảm xúc âm nhạc sâu sắc, vừa có tri thức khoa học về tổ chức âm thanh, hòa âm, phối giọng, phối khí... Không những thế, nhạc sĩ còn phải thấu hiểu cả về khả năng biểu hiện và phối hợp của các loại giọng, chất giọng, cách nhấn chữ của các loại giọng, cách phát âm, âm khu và sắc thái biểu hiện, cân bằng âm lượng giữa các bè. Thông qua các động thái này, mà hợp xướng giúp gợi mở được nhiều ý tưởng trong việc sáng tác các thể loại âm nhạc khác với tính cách kế thừa và phát triển từ ngôn ngữ hợp xướng.

Nghệ thuật hợp xướng còn đóng góp vào lĩnh vực sáng tác âm nhạc thông qua vai trò kích thích và phát triển, hội nhập cùng các nước tiên tiến, đồng thời khai thác thành tựu hội nhập để cống hiến trở lại cho việc sáng tạo nghệ thuật hợp xướng. Rõ ràng, qua giao lưu văn hóa âm nhạc, mà hợp xướng ở mỗi quốc gia trở thành một trong những phương tiện hữu hiệu để khẳng định chân giá trị và làm tỏa sáng tính dân tộc độc đáo của mình. Mặt khác, qua giao lưu, hội nhập, những tinh hoa âm nhạc mang tính quốc tế, tính đương đại… sẽ được hợp xướng ứng dụng một cách trực tiếp và thuận lợi nhất để làm nảy sinh các khuynh hướng sáng tác âm nhạc lành mạnh, tiên tiến ở nước mình.

Với hoạt động biểu diễn âm nhạc

Hoạt động biểu diễn hợp xướng sẽ thúc đẩy cả hai khuynh hướng biểu diễn âm nhạc nghiêm túc và thông tục vốn tồn tại và phát triển song song hiện nay. Hợp xướng, với tính cách là một thể loại âm nhạc, vừa mang tính chuyên nghiệp, đồng thời vừa mang tính phổ cập, dễ hiểu, gần với công chúng hơn so với những loại hình biểu diễn âm nhạc dành cho dàn nhạc giao hưởng. Việc biểu diễn những bản hợp xướng của các nhạc sĩ cổ điển cũng như đương đại là một phương diện nâng cao giá trị ưu tú của âm nhạc bác học, đồng thời tạo điều kiện cho sự phát triển những thị hiếu đúng đắn của công chúng. Đặc biệt, một hình thức biểu diễn hợp xướng đã được thịnh hành từ lâu là a cappella có thể đạt hiệu quả rất tốt giúp cho các thành viên của dàn hợp xướng có sự trải nghiệm tuyệt vời cả phương diện âm nhạc, giáo dục và văn hóa. Đây còn là thể thức có ưu thế rất mạnh trong biểu diễn thanh nhạc, trau dồi học thuật, tọa đàm học thuật.

Lĩnh vực biểu diễn hợp xướng được phát triển thỏa đáng còn mang lại cơ hội tiếp xúc với khán giả trong và ngoài nước, tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau giữa con người Việt Nam và các nước khác.

Với hoạt động chỉ huy âm nhạc

Nghệ thuật hợp xướng đã trở thành bộ phận không thể thiếu trong kho tàng âm nhạc của nhân loại. Cho nên, đào tạo chỉ huy hợp xướng cùng với nghiên cứu khả năng của giọng người, các thủ pháp chỉ huy… nhất thiết phải gắn với việc nghiên cứu tác phẩm của các bậc thày viết cho thanh nhạc. Ngay cả đối với đào tạo chỉ huy dàn nhạc nói chung, cũng cần tăng cơ hội nghe hợp xướng để nâng cao kỹ năng chỉ huy.

Công việc chỉ huy hợp xướng bắt đầu từ nghiên cứu tác phẩm hợp xướng, phân tích cấu trúc của nó, chia tác phẩm hợp xướng ra thành từng đoạn để hiểu các đoạn này hòa nhập vào chỉnh thể thống nhất... Để xử lý thành công tổng phổ hợp xướng và dàn nhạc, người chỉ huy cần phải biết tự đặt mình vào các vị trí khác trong dàn hợp xướng, dù đó chỉ là vị trí khiêm tốn của một diễn viên hát bè. Mặt khác, việc xử lý tác phẩm, đảm bảo sự cân bằng giữa dàn nhạc và hợp xướng là vấn đề hết sức phức tạp. Người chỉ huy hợp xướng dễ mắc sai lầm, khiếm khuyết nếu không am hiểu về thanh nhạc, cũng như không cân đối được liều lượng để đạt hiệu quả hài hòa, phá vỡ cấu trúc tổng thể của hợp xướng. Điều đó sẽ dẫn đến việc biểu diễn tác phẩm không thành công, cho dù tác phẩm đó có giá trị.

Với sự phát triển thanh nhạc

Mối liên hệ hữu cơ giữa hợp xướng với các thể loại thanh nhạc khác thể hiện ở sự tương tác thúc đẩy nhau cùng phát triển, đặc biệt là chuyển hóa lẫn nhau rất nhuần nhuyễn. Chính từ sinh hoạt âm nhạc hợp xướng mà làm nảy sinh những tinh túy của giọng hát. Ngược lại, một giọng hát hay nếu từng đứng vững trên nền hợp xướng thì trở nên có giá trị gấp bội. Lịch sử âm nhạc đã chứng kiến rất nhiều nhạc sĩ, nghệ sĩ nổi tiếng thế giới như J.S. Bach, J.S.Haydn, R.Schumann, F.Mendelssohn, H.Berlioz… đã từng tham gia dàn hợp xướng. Âm nhạc hợp xướng là mạch nguồn vô tận sản sinh ra những tài năng thanh nhạc, và ngược lại, bản thân âm nhạc hợp xướng cũng phải nhờ những tinh túy thanh nhạc để tự nâng mình lên. Chính quá trình tương tác, chuyển hóa hữu cơ ấy làm cho nghệ thuật âm nhạc nói chung, nghệ thuật hợp xướng nói riêng không ngừng phát triển và hoàn thiện về cả phương diện nghệ thuật và phương diện khoa học âm nhạc./.

(Nguồn: http://www.hoinhacsi.vn/)